Саха омук былыр былыргыттан күөххэ үктэнээт, үрдүк Айыыларга сүгүрүйэр, кут-сүр ыраастанар сүрүн бырааһынньыгынан Үрүҥ тунах ыһыах буолар. Мэҥэдьэк нэһилиэгэр быйыл Россияҕа — Норуоттар сомоҕолоһууларын, Саха сиригэр — Культура,  Ньурба улууһугар — Спорт, Мэҥэдьэк нэһилиэгэр – Ыччат  сылларыгар анаммыт Үрүҥ тунах ыһыах буолан ааста. Ол курдук нэһилиэкпит култуураҕа, тыйаатырга сыһыаннаах убаастыыр дьоммут, спорт сылынан эдэр спортсменнарбыт, ыччат сылынан нэһилиэкпит устудьуон ыччаттарын мунньан ыһыах үөрүүлээх аһыллыытыгар кыттыыны ыллылар.  Бу күн нэһилиэкпит олохтоохторо, ыалдьыттара мустан, чугас дьоннорун, аймахтарын, доҕотторун кытта алтыһан, түһүлгэлээн олорон үөрэ-көтө  аһаан, күүстээхтэр, быһыйдар күрэхтэрин көрөн, сөҕөн, оһуокайы оройуттан тутан астына бырааһынньыктаатылар.

Ньурбаттан күндү ыалдьыттарынан буоллулар Ньурба улууһун баһылыгын солбуйааччы Петрова Н.С., Ньурбачаан нэһилиэгин баһылыга Герасимов А.А. уонна анаан-минээн «Мэҥэдьэк Боотура” күрэхпитигэр боотурдаах кэлэннэр күрэхпит өссө интэриэһинэй буолла.

Ханнык баҕарар ыһыах оһуохайа суох буолбат. Былыр былыргыттан Мэҥэдьэк түөлбэтэ оһуокайдьыттарынан, үҥкүүһүттэринэн  киэҥник биллэр нэһилиэк. Оһуохайы кыра оҕо эрдэхтэн үөрэтэн-такайан, ыһыах оһуокайыгар кытыннаран, талааннарын арыйан, ойор-тэбэр оһуокай умсулҕаныгар үөрэтии саҕаланар. Ол курдук, оҕолорго оһуохай күрэҕэр Слепцов Юра, 3 кылаас үөрэнээччитэ  бастаан ИП Пахомов Е.М. анал бирииһин уонна 3 тыһ. солк наҕараадаланна, 2 үрдэли Павлова Аделина, 2 кылаас үөрэнээччитэ,  3 үрдэли Тимофеева Уруйдаана, уһуйаан иитиллээччитэ  ыланнар Степанова Зинаида Гаврильевна туруорбут анал бириистэринэн наҕараадаланнылар.

Улахан дьоҥҥо  алыптаах тыллаах алгысчыт, хомоҕой хоһоонноох оһуокайдьыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Ньурба оройуонун Мэҥэдьэгин ытык киһитэ Степанов Василий Васильевич-Хомпуоһап Баһылай 100 сыллаах үбүлүөйүгэр аналлаах «Кылыгыратар кылыһах, хомоҕой хоһоон добун түһүлгэ ытык түсчүтэ» оһуохай күрэҕин “Кырынньыкы кырдалын кылаан үҥкүүһүтэ” буолла  оскуола дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччыта Васильев Василий уонна Степанов В.В. –Хомпуоһап Баһылай оҕолоро, сиэннэрэ туруорбут 30 тыһ. сууммалаах бирииһин ылла. 2 үрдэли Малдьаҕартан сылдьар саха тылын уонна литературатын учуутала  Саввинова Светлана Тимофеевтар туруорбут анал бириистэрин 18 тыһ., 3 үрдэли Маалыкай кэрэ куоластаах кэрэ кыыһа Григорьева-Анисимова Сандаара Валерий Гаврильевич, Маргарита Гаврильевна Степановтар туруорбут 15 тыһ., анал ааттарга Тимофеева Светлана (Хатыы), Тимофеева Антонина Васильев Пантелеймон Григорьевич оҕолоро уонна Попов Афанасий Васильевич туруорбут бириистэрин ыллылар.

Үрүҥ тунах ыһыаҕы күүстэхтэр, быһыйдар  күрэхтэрэ киэргэтэн, сытыырхатан биэрэр. Мэҥэдьэк нэһилиэгэ спорду, чөл олоҕу көҕүлээн, ыччаттары спорка сыһыаран ыһыах аайы оҕолорго, эр дьоҥҥо араас күрэхтэри тэрийэр. Ол курдук, 2009 сылтан аллараа төрүөх уолаттарга хапсаҕай күрэҕэр Сафонов Виктор, Ксенофонтов Василий, Николаев Эрсан, Анисимов Дьулустаан, Петров Эрик (Малдьаҕар) сымсаларын, күүстэрин халбас харата хапсаҕай оонньууга көрдөрдүлэр, дьону-сэргэни сэргэхситтилэр. Кыайыылааҕынан Малдьаҕартан сылдьар Петров Эрик Иванов Александр Григорьевич туруорбут тарбыйаҕын бириис ылан үөрдэ-көттө.

Үгэс буолбут Мэҥэдьэк Боотура күрэхпит сылтан сыл аайы араас күүстээх-уохтаах бөҕөстөрү мунньар, ыҥырар. Бу да сырыыга  күөн күрэспитигэр Дыгын оонньуутун кыттыылааҕар тиийэ, Ньурба, Мииринэй  оройуонун, Манчаары оонньууларын араас сыллааҕы призердара, чемпионнара кэлэннэр күрэхпит үрдүк таһымҥа ааста.   

Мэҥэдьэк Боотура үрдүк ааты эрэллээхтик  атах оонньуутугар, национальнай многоборьеҕа  маастар, Дыгын оонньууларын, Манчаары оонньууларын призера, Афанасьев Валентин (Чуукаар) ылары ситистэ уонна   Андреев Михаил Саввич – Мэхээс оҕолоро, сиэннэрэ туруорбут 100 тыһ. бириистэрин тутта.  2 миэстэни  Антоновка бөҕөһө “Ньурба Боотура” күрэх призера, атах оонньооччу, волейболист  Андреев Александр ылан, АБДь кыттыылааҕа, 3 бойобуой мэтээл хаһаайына Танхаров Станислав Иванович бииргэ төрөөбүттэрэ туруорбут 60 тыһ. бириэмийэлэрин тутта.  3 миэстэни ыраахтан кэлбит  Сүлдьүкээр  боотура, Мииринэй оройуонун хапсаҕайга хас төгүллээх кыайыылааҕа,  республиканскай «Күөн күрэс” күрэх  призера, Егоров Мирослав ылан Мэҥэдьэк ууһуттан Тимофеев И.П. — Удьуор Уустан саха быһа5ын уонна Андреев Михаил Саввич – Мэхээс оҕолоро, сиэннэрэ туруорбут булт маҕаһыыныттан 20 тыһ. сэртипикээттэри тутта.  Кытыыны ыллылар Егоров Владислав (Сүлдьүкээр), “Ньурба Боотура” күрэх призера Саввинов Николай (Ньурбачаан), мас тардыһыыга 1 разряттаах, 2025 сыллааҕы Манчаары оонньууларын призера, республиканскай оҕолорго мас тардыһыыга аһаҕас күрэхтэрин хас да төгүллээх чемпиона Архипов Алексей (Хатыы), “Ньурба Боотура” 2024 сыллааҕы призера, СӨ бокса күрэҕин 4 төгүллээх кыайыылааҕа Иванов Арсен (Малдьаҕар), Иудин Мичил (Маалыкай), «Ньурба эрэлэ” 2024 сыллааҕы оройуоннааҕы многоборье күрэҕин, СХТ үөрэх тэрилтэтин  “Үрүҥ Уолан” күрэх кыайыылаахтара, мас тардыһыыга оройуоннай, республиканскай күрэхтэр призердара  Егоров Айысхан (Хатыы).

Үс төгүл үс күрэххэ, тутум эргииригэр, сүүрүүгэ, таас көтөҕүүгэ  Чуукаар ыччата Афанасьев Валентин,  мас тардыһыыга бэйэбит уолбут, маһынан дьарыктанар Архипов Алексей, оҕунан ытыыга Ньурбачаан ыччата Саввинов Николай, хапсаҕайга Антоновка боотура Андреев Александр  иннилэрин  кимиэхэ да биэрбэтилэр. Сахаҕа да күүс-уох, уһун тыын, сылбырҕа хамсаныы да баар эбит.

Ону таһынан кылыгырас атахтаах, быһый, уһун тыыннаах кыра кыргыттарга сүүрүү күрэҕэ буолла.   Сайыҥҥылыы киэргэнэ симэммит Кырынньыкы тула 8 кыыс 1800 км сүүрдүлэр.   1 миэстэни Тимофеева Мия 3 кылаас үөрэнээччитэ (Дьокуускай куорат), 2 миэстэ Харлампьева Айгылаана 4 кылаас үөрэнээччитэ, 3 миэстэ Васильева Мичийэ 9 кылаас үөрэнээччитэ ыллылар уонна  «Бочуот Знага” уордьан кавалера, “Үлэҕэ килбиэнин иһин” мэтээл хаһаайына, 1934-1952 сс. “Хатыы” холкуос бэрэссэдээтэлэ Егоров И.С. – Уһун Дьуона оҕолоро, сиэннэрэ  туруорбут  харчынан бириистэрин  туттулар.

  Дьоммутугар-сэргэбитигэр кылаан кыайыылары, интэриэһинэй күрэҕи бэлэхтээбит,  уһун айаны аахсыбакка кэлэн кыттыбыт спортсмен ыччаттарбытыгар барҕа махталбытын тиэрдэбит.

Онтон киэһэ Герой ийэ Попова Клавдия Семеновна үбүлүөйдээх сылыгар аналлаах «Үс көлүөнэ-удьуор утум» күрэххэ 6 дьиэ кэргэн кыттыыны ылла. Клавдия Семеновна оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ мустан,  бэртээхэй биэчэри, сонун тэрээһини тэрийдилэр. Муҥутуур кыайыылаахтарынан Татьяна, Уйгулаана, Уруйдаана Тимофеевтар, 2үрдэл Ольга Иванова, Матрена, Сандаара Яковлевалар, 3 үрдэл Иванова Алена, Айталина, Камелия Николаевалар буоллулар. «Иэйиилээх ийэ ууһа» анал ааты Светлана, Екатерина, Сардаана Тимофеевтар, «Умсугутар эйгэлээх» анал ааты Алексеева Александра, Александра, Алеся Ивановалар, «Удьуо утуму утумнааччы» анал ааты Антонида, Агафья, Айталина Ксенофонтовалар ыллылар,  кыттааччыларга сыаналаах бириистэри туттартаатылар. Тэрийээччилэр  дьиэ кэргэнинэн оҕолуун-уруулуун ылбаҕай ырыа, дьэрэкээн үҥкүү бастыҥын бэлэмнээн, кыттааччы элбэҕин ыҥыран, талааннарын, дьиэ кэргэн былыргы альбомун көрдөрөр быыстапка тэлгээн дьон –сэргэ биһирэбилин ыллылар.

Мэҥэдьэк нэһилиэгэ урут-уруккуттан ыалдьытымсах дьонноох, ыалдьыты үөрэ-көтө көрсөр сэргэх ыччаттаах нэһилиэк буолар. Урут даҕаны истибиккит буолуо, Мэҥэдьэккэ ыһыахха үтэһэлээх эти, быыппаҕы тото-хана сииргэ буор босхо түҥэтэллэрин. Быйылгы да ыһыахпыт онтон туора турбата, ыһыахтыы киирбит киһи барыта былыргылыы сандалы остуолга төбүрүөннээн олорон,  саха мааны аһын, куһун-хааһын, саламаатын, күөрчэҕин, баахылатын, эмис этин, утаҕы ханнарар быыппаҕын остуол хотойорунан ас-үөл арааһа тардылынна.  Бар дьоммут-сэргэбит, ыаллыы сытар нэһилиэктэр, ыраахтан-чугастан кэлбит  ыалдьыттар астына-дуоһуйа, сөҕө-махтайа, махтал тылларын этэн астына  аһаатылар.

Маннык улахан тэрээһиннэри тэрийэргэ, ыһыахпыт үрдүк таһымҥа ааһарыгар үтүө санаалаах дьоммут ыһыах ыһар ытык күммүтүгэр анаан  өйөбүл буолан, тус кылааттарын киллэрбиттэрэ сүргэбитин көтөҕөр, олус үөрдэр. Ыһыахпытыгар күүс-көмө буолбут, күрэхтэргэ бириис олохтообут бар дьоммутугар махталбыт муҥура суох, ол курдук бириис таһынан ыһыахпытыгар түөлбэлээн олорон аһылыкка көмөлөспүт дьоммутугар Андреев М.С. – Мэхээс оҕолоругар, сиэннэригэр, Лазарев Александр Ивановичка,  Тимофеев Иван Николаевичка, Тимофеева Любовь Дмитриевнаҕа, Афанасий Васильевич, Мария Серафимовна Поповтарга, Александра Васильевна Ивановаҕа Мэҥэдьэк нэһилиэгин тэрилтэлэригэр олохтоох дьаһалта уонна олохтоохтор ааттарыттан барҕа махтал тылларын этэбит.

Бииргэ түмсэн, биир сомоҕо буолан төрөөбүт нэһилиэкпит туһугар, сайдыытыгар бары бииргэ кыһаллыаҕыҥ.

Матрена Габышева, Мэҥэдьэк.