Бу ыстатыйабын бэйэм учууталбыттан саӄалыыбын. 1939 сыл. Бэһис кылааска история уруога. Уу чуумпу. Ып-ыраас хааннаах-сииннээх, имигэс хамсаныылаах эдэрчи киһи үѳрэтэр. Оӄолор бары кулгаахтара уһуоӄунан yhaaн кини тылын биири да энчирэппэккэ истэллэр.
Учууталым Герасим Федорович, мин диэки наһаа эйэӄэстик кѳрѳн баран: «Дьардаан ѳрүс Дьарасулим куорат таһыгар…», — диэн кэпсии турарын билигин да умнубаппын. Ким барыта учууталлаах диэн сѳпкѳ этэллэр. Историк учуутал буоларбар бастакы кыымы кини сахпыт быһыылаах. Ол эрээри биһиги биир дойдулаахтарбыт туһунан син онтон-мантан тѳргѳспѳлѳѳтүм буолан баран, учууталым бойобуой олоӄун үчүгэйдик билэ иликпиттэн хомойобун.
Г. Ф. Михайлов Марха сэттэ кылаастаах оскуолатын выпускнига. Бүлүү педучилищетын бүтэрэн баран, билиҥҥитинэн Күндээдэ уонна Марха оскуолаларыгар учууталлаабыта. Старшай сержант Г. Ф. Михайлов ѳстѳѳх олус күүскэ бѳӄѳргѳтүммүт куората Кенигсбери штурмалааһын кэмигэр 1945 с. кулун тутар 3 күнүгэр модун сүрэӄэ тэппэт буолбута. И. В.Сталинтан хас да тѳгүл Махтал сурук туппута.
1969 с. Оборона Министерствотын Киин архыыбыттан кини «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наӄараадаланар биир докумуонун булбутум. Онно этиллэр: «277-с Рославльскай Стрелковай дивизия 854-с стрелковай полкатын химинструктора, старшай сержант Г. Ф. Михайлов 1944 с. бэс ыйын 23 күнүттэн саӄаламмыт кимэн киирэр сэриилэр кэмнэригэр подразделениеларга химическэй тэриллэри үчүгэй хаачыстыбалаахтык эрдэттэн бэлэм гынна». Ити Белоруссияны босхолооһун кэмигэр этэ.
Кенигсберг операциятын актыыбынай кыттыылааӄа С. М. Антонов 1944 с. кулун тутар 6 күнүгэр бааһырбыта. Оттон офицер-танкист Е. 3. Саввинов Неман ѳpүhү туораан Тильзит, Инстенбург куораттары босхолоспута.
Старшай лейтенант, взвод командира Х. Н. Иннокентьев Аӄа дойду сэриитин I степеннээх уордьанынан наӄараадаланар бүтэһик хорсун быһыытын Грунау дэриэбинэ таһынааӄы тимир суолга буолбут кыргыһыыга кѳрдѳрбүтэ. Илиҥҥи Пруссияӄа буолбут суостаах кыргыһыылар кэмнэригэр хорсуннар ѳлүүлэринэн охтубуттара: Г. Н. Иванов, В. Н. Иванов, С. В.Перфильев, Л. М. Николаев, С. Я. Алексеев, Р. Н. Иванов, П. Н. Никифоров.
Берлини ылар тиһэх кыргыһыылартан биирдэстэрэ Саха сирин ньургун уола Н. Н. Чусовской Советскай Союз Геройун үрдүк аатын ылбыта. Г. Е. Евсеев 1945 с. муус устар 6 күнүгэр Добруцке дэриэбинэӄэ фрицтер пулеметтарын үлтүрүппүтэ. Онтон Гросс-Луя дэриэбинэӄэ автоматынан 17 немец саллаатын, 3 офицерын кыдыйбыта уонна 3 фашины билиэн ылбыта.
С. С. Лаврентьев, М. С. Матвеев, К. П. Иванов бойобуой суоллара — Сталинград-Берлин. С. С.Лаврентьев туйгун разведчик быһыытынан биллибитэ. Кини Альтдам куораты ылыыга ѳстѳѳх авиацията иһэрин тута биллэриитинэн зенитнэй полк уоту аспыта. Ол түмүгэр ѳстѳѳх алта самолета суулларыллыбыта.
50-с гвардейскай дивизияӄа телеграфнай станция начальнига Н. Д. Балакшин, дивизия штабын рациятын начальнига А. В. Николаев, артиллерийскай полк телефониһа ефрейтор В .С. Андреев, Ф. С. Донской, К. П. Яковлев бэйэлэрин туйгун связист быһыытынан кѳрдѳрбүттэрэ.
Старшай сержант В. С. Васильев, И. В. Васильев, А. А. Васильев, А. И. Николаев, Р. С. Семенов, Н. П. Александров, М. Д. Иннокентьев уо.д.а. бэйэлэрин бойобуой суолларын Берлиҥҥэ тиийэн түмүктээбиттэрэ.
Орудие нүѳмэрэ Н. Я. Алексеев аҥаардас Берлини ылар операцияӄа ѳстѳѳх икки самолетун суулларбыта.
102-с стрелковай дивизия 39-с туспа танканы үлтүрүтэр дивизионун орудийнай нүѳмэрэ ефрейтор С. Г. Алексеев 1941 сылтан саӄалаан Соӄуруулуу-илиҥҥи, Сталинградскай, Киин, І, ІI, III Белорусскай фроннарга сэриилэспитэ. Кини Пассари ѳрүс илин биэрэгэр Либенау дэриэбинэ таһыгар уһулуччу хорсун быһыыны кѳрдѳрбүтэ. Өстѳѳх күүстээх артиллериянан уонна пулеметунан ытыалааһынын кэмигэр утары кимэн киирбитэ. Семен Григорьевич расчета саамай инники буолбута. Немецтэр 150-200 метр чугаһыахтарыгар диэри расчетун уолуйбакка, тохтоло суох чуолкайдык үлэлэппитэ. Ол түмүгэр ѳстѳѳх контратаката тѳттѳрү охсуллубута. ССКП чилиэнигэр кандидат Алексеев ити хорсун быһыытын иһин 1945 с. кулун тутар 31 күнүгэр Аӄа дойду сэриитин II степеннээх уордьанынан наӄараадаламмыта.
Германия сиригэр фашистартан Европаны босхолуур суостаах кыргыыыларга Н. А. Васильев, И. Е. Егоров, А. И. Алексеев, К. Н. Михайлов, Я. А. Никифоров, А. Т. Никифоров, В. Р. Степанов, Г. А. Яковлев геройдуу ѳлбүттэрэ. Кинилэр хорсун быһыылара үйэлэргэ умнуллуохтара суоӄа.
Коммунизм суола. — 1985. — Ыам ыйын 22 к.
Из книги: Yйэлэргэ тыынаахтар: (документальнай очерк) / Г. И. Васильев. – Дьокуускай : Бичик, 2009. – С.133-134 .
