Тиһэх кыргыһыылар кыттыылаахтара
Доҕордуу илиилэр ѳҥѳлѳрѳ.
1944 сыл бүтүүтүгэр Ийэ дойдуну бүтүннүүтүн фашистскай халабырдьыттартан босхолооһун кэнниттэн Кыһыл Армия бары норуоттара доӄордуу илиилэрин ууммуттара.
«Истребительной противотанковай батарея орудинай нүѳмэрэ Д.В.Павлов 1944с. алтынньы 24 күнүгэр Венгрия сиригэр Надь-Калло оройуонугар буолбут кыргыһыыга хорсунун уонна тулуурдааӄын кѳрдѳрдѳ. Ѳстѳѳх хас да тѳгүл утары кимэн кииртэлиир уонна быыстала суох уотун анныгар гвардия рядовой Павлов орудие саахалламмытын бэрт түргэнник туоратта уонна фашистар үрдүлэригэр кута уотунан тибиирдэ. Ол түмүгэр ѳстѳѳх контратаката тохтотулунна».
«Орудие наводчига Д.В.Павлов 1945 с. муус устар 2 күнүгэр Перенск диэн нэһилиэнньэлээх пуун иһин кыргыһыы бириэмэтигэр толору киһилээх автомашинаны, биир транспортеры уонна үс пулемет точкаларын үлтүрүттэ. Онон бэйэтин эскадрона ситиһиилээхтик кимэн киирэн нэһилиэнньэлээх пуну ыларын хааччыйда».
Ити тыллары биһиги Хорула олохтооӄо Дмитрий Васильевич наӄараадаламмыт докумуоннарыттан ааӄабыт. Кини «Кыһыл сулус» орденнаах, «Хорсунун иһин» медаллаах, Верховнай Кылаабынай Командующайтан 9 тѳгүл Махтал суруктаах дойдутугар эргиллэн кэлбитэ.
240-с дивизия 692-с артиллерийскай полкатыгар взвод командира В.А.Архипов Кыайыы бырааһынньыгын Чехославакияӄа кѳрсүбүтэ. Кини бойобуой олоӄо Смоленскай, Орша аттыларыттан саӄалаан Украинаны, Румынияны, Венгрияны уонна Чехославакияны босхолоспута. Василий Афанасьевич 1945 с. муус устар 24 күнүттэн ыам ыйын 2 күнүгэр диэри Корвена уонна Сухалоэ дэриэбинэлэргэ буолбут кыргыһыыларга бэйэтин орудиетынан ѳстѳѳх 75 мм орудиетын, 105 мм батареятын, икки пулемет точкатын уонна 15 гитлеровецтары суох оҥортоон кимэн киирэн иһэр пехота ити дэриэбинэлэри босхолууругар кыаӄы биэрбитэ.
Гвардия рядовойа Хатыы киһитэ Н.А.Афанасьев Польшаны, Венгрияны, Австрияны босхолоспута. Хорсун буойун Афанасьев уонтан тахса немеһи ѳлѳрбүтэ уонна 4 фриһи билиэн ылбыта. Венгрияны босхолооһуҥҥа М.Е.Ефремов, В.Д.Иванов, И.С.Николаев, Г.Г.Алексеев, Г.В.Наумов бааһырбыттара. Оттон Венгрияӄа С.С.Борисов, Австрияӄа М.Е.Захаров кыргыһыы хонуутугар охтубуттара.
Чаппанда нэһилиэгэр тѳрѳѳбүт комсомолец Н.Ф.Петров Чехословакияӄа Бреслау куорат таһыгар сэриилэспитэ. Кинилэр үс буолан разведкаӄа сылдьан ѳстѳѳх разведчиктарын кытта хапсыһыыга киирсибиттэрэ, үгүстэрин ѳлѳрбүттэрэ, 3 фриһи билиэн ылбыттара.
Чуукаар олохтооӄо Д.Т.Михайлов бойобуой суолун Чехословакияӄа тиийэн түмүктээбитэ. Гвардия рядовойа Михайлов хорсун разведчик этэ. Кинилэр биирдэ киэҥник биллибит Кривогожинныын «тыл» булла түүн сыыллан ѳстѳѳх окуопатыгар тиийбиттэрэ. Ѳр кэтэһиннэрбэккэ икки фриц тиийэн кэлбитин, тыаһа-ууһа суох дѳйүтээт, айахтарын бүѳлээбиттэр уонна илдьэ барбыттар.
Чехияны босхолуур кырыктаах кыргыһыыларга Н.Г.Иванов, Ф.Г.Николаев, Н.С.Иванов, Н.И.Михайлов, Н.Е.Рожин кыттыбыттара. Оттон К.И.Алексеев, Н.И.Яковлев, Н.Г.Дмитриев кѳмүс уҥуохтара Чехия иһигэр хаалбыттара.
Албан ааттаах буойун Н.И.Семенов ѳстѳѳх 9 снайперын суох оҥорбута. М.М.Харбанов түѳрт немеһи билиэн ылбыта. Д.И.Павлов фашистар уоту аһар икки точкаларын суох гыммыта.
Гвардия ефрейтора Д.И.Яковлев муоста тутар болуотунньук идэтин туйгуннук баһылаабыта. Кини маҥнайгы Белорусскай фронт сэриилэрэ кимэн киириилэригэр улахан суолтаны ылбыт Варшава аннынан Висла ѳрүһү туоруур 520 метр усталаах муостаны чѳлүгэр түһэриигэ муустаах ууну кэһэ сылдьан үлэлээбитэ. Кини Аӄа дойду сэриитин II степеннээх орденынан наӄараадаламмыта.
Польшаны босхолуур охсуһууга С.И.Егоров, Е.П.Таппанов, С.И.Давыдов бааһырбыттара. Оттон А.С. Никифоров, Н.А.Васильев, И.Е.Сорскай геройдуу ѳлбүттэрэ. Болгарияны, Румынияны босхолооһуҥҥа П.К.Миронов, Н.С.Самсонов, Р.С. Федоров кыттыбыттара.
Югославияны босхолооһуҥҥа биһиги оройуонтансоӄотох киһи сэриилэспитэ биллэр. Ол Дьаархан киһитэ Тимофеев Петр Лазаревич диэн. Кини Украинаны, Румынияны, Венгрияны, Югославияны, Австрияны босхолоспута. Фронтан «Кыһыл Сулус» орденнаах, «Бойобуой үтүѳлэрин иһин» медаллаах эргиллибитэ.
Европа норуоттара кинилэргэ кѳмѳлѳспүт Советскай Союз бары норуоттарын умнуллубат ѳҥѳлѳрүн үйэлэргэ ѳйдүү-саныы сылдьыахтара.
